Begin mei verschijnen de donkere, sikkelvormige silhouetten van de gierzwaluwen aan de hemel. Ze komen dan terug van hun winterverblijf in Afrika, ten zuiden van de evenaar.
Na een tocht van 7000 kilometer arriveren de eerste vogels.

Dit zijn meestal de mannetjes die al eerder hebben gebroed.
Zij zoeken onmiddelijk het nest van het vorige jaar en na enkele dagen komen ook de vrouwtjes aan. Dan wordt het nest opgeknapt met met haren, sprietjes, zaadpluis, veertjes, e.d., die in de lucht zweven. Het geheel wordt met speeksel aan elkaar gekleefd tot een klein, hard kommetje. Hierin worden rond 20 mei twee tot drie witte eitjes gelegd welke beurtelings door het mannetje en het vrouwtje worden bebroed.
Na ongeveer twintig dagen komen de eieren uit, de jongen zijn de eerste tien dagen blind en kaal. De ouders vangen insecten in de lucht, die in de keelzak tot een bal worden gevormd. Hiermee worden de jongen gevoerd. Op mooie zomerdagen brengen de ouders tientallen van deze voedselballen naar het nest. Tijdens slechte zomers, als er weinig insecten zijn, vliegen ze soms honderden kilometers ver om voedsel te zoeken.
Na het nestelen, broeden en jongen groot brengen, vliegen de vogels begin augustus weer terug naar Afrika.

Deze in kolonies levende zwart-bruine mysterieuze stadsvogel is een bijzonder beest.
Wetenschappers noemen hem Apus apus.

Hij is geen lid van de zwaluwenfamilie, maar van een aparte groep, de Apodidae, wat poten ontberend betekent. Dit laatste klopt niet helemaal, want hij heeft kleine, bevederde pootjes met vier naar voren gerichte scherpe nagels.
Hiermee kan hij zich vastgrijpen aan muren of dakranden.

Wil hij wegvliegen dan laat hij zich eerst vallen. Het opstijgen vanaf de grond is voor de gierzwaluw een moeizame bezigheid. Lopen is ook niet echt nodig, want hij brengt bijna zijn hele leven vliegend door.

Eten, drinken en slapen, soms zelfs paren gebeurt in de lucht.

Hij kan tijdens het vliegen snelheden bereiken van 120 km per uur. En dat voor een vogel van zo n 16 cm lang met een spanwijdte van 42 cm.

Tegen de avond verzamelen de gierzwaluwen die geen nest hebben, zich in groepen en stijgen dan op tot een hoogte van drie tot vijf kilometer.
Daarna laten ze zich in een soort halfslaap meevoeren op thermiek en cirkelen langzaam naar beneden.

Kampioen insectenvanger

Een gierzwaluwgezin vangt per dag wel 20.000 insecten! Daar kan geen (milieu-onvriendelijke) spuitbus tegenop. Bladluizen, vliegende mieren, zweefvliegen, spinnetjes, kortom alles wat zich als insect in de lucht bevindt en geen angel heeft, wordt verorberd.

Direct op stap met de ouders

Na zes weken, rond 25 juli, vliegen de jongen uit en moeten direct kunnen vliegen. Ze zullen dat zonder onderbreking de eerste jaren blijven doen.
Men denkt dat ze diezelfde avond al deelnemen aan de nachtvlucht om daarna gelijk naar Afrika te vertrekken. Een groot deel van de overige vogels uit de kolonie is dan alweer naar het zuiden vertrokken.

Gierzwaluw geliefd

Al eeuwenlang leven gierzwaluwen samen met de mens. De mens zorgt voor onderdak en de gierzwaluwen ruimen de insecten op.

Vroeger waren gierzwaluwen de insecten-opruimers voor de mens, maar toen werden de jonge vogels ook wel gegeten.
Men maakte daarvoor speciaal invliegopeningen in gebouwen.
Voorbeelden hiervan bevinden zich in de protestantse kerk aan de Hamburgerstraat in Utrecht en de voormalige pastorie in Hattum.

In het bestaan bedreigd

Voor de meeste vogels is het weer altijd een natuurlijke bedreiging en voor de meeste trekvogels richting Afrika zijn er helaas de vogelvangers in zuidelijke landen die slachtoffers maken.
Ook de luchtvaart eist onder deze hoogvliegers haar tol.

Maar de allergrootste bedreiging voor de gierzwaluw vormt echter het verdwijnen van steeds meer nestgelegenheid. Door het slopen en renoveren van oude gebouwen, soms van hele stadswijken, verdwijnen ieder jaar meer nesten.
De nieuwbouw die er voor in de plaats komt biedt meestal geen nieuwe nestgelegenheid.
Door de veel gehanteerde recht-toe-recht aan bouwstijl, zonder inhammen of uitsteeksels en voor de gebruikte materialen zoals spiegelende glaspuien, betonelementen en kunststof panelen, worden de vogels definitief buiten gesloten.

De laatste tientallen jaren hebben we aan deze vogel geen aandacht geschonken.
Sloop, renovatie en isolatie van huizen leiden ertoe dat de bestaande kolonies in hoog tempo verloren gaan. De laatste 25 jaar is de Amersfoortse populatie teruggelopen met misschien wel meer dan 70 procent !